DO`STLARGA ULASHING:
⚙️ Foydali ish koeffitsiyenti (FIK)
📌 Foydali ish koeffitsiyenti nima?
Foydali ish koeffitsiyenti (FIK) — qurilma yoki mexanizmga berilgan **energiya (yoki ish)**ning qanchasi foydali ishga aylanganini ko‘rsatadi.
📘 Belgilanishi:
🧮 FIK formulasi
FIK quyidagicha hisoblanadi:
Bu yerda:
-
A_f — foydali ish
-
A_t — to‘liq (sarflangan) ish
📌 Natija **foiz (%)**da ifodalanadi.
✏️ Oddiy misol
Agar:
-
Sarflangan ish = 200 J
-
Foydali ish = 150 J
Unda:
📌 Demak, energiyaning 75% foydali ishga ketgan.
⚠️ Muhim qoida
❗ Hech qaysi qurilmaning FIK 100% bo‘lmaydi.
Sababi:
-
Ishqalanish
-
Issiqlik yo‘qotilishi
-
Tovush va boshqa yo‘qotishlar
🔧 Hayotiy misollar
-
Lampochka → energiyaning bir qismi yorug‘likka, qolgani issiqlikka ketadi
-
Elektr dvigatel → bir qismi mexanik ish, bir qismi issiqlik
-
Avtomobil dvigateli → FIK juda past (katta yo‘qotish bor)
📝 Mashqlar
-
A_t = 500 J, A_f = 400 J. FIK ni toping.
-
FIK = 80% bo‘lsa, 1000 J energiyadan qancha foydali ish olinadi?
Javoblar:
❗ O‘quvchilar ko‘p qiladigan xatolar
❌ FIK 120% chiqadi
✅ FIK 100% dan katta bo‘lmaydi
❌ Foizni unutish
✅ Natija % bilan yoziladi
📘 Xulosa
-
FIK qurilma samaradorligini ko‘rsatadi
-
Formula oddiy, lekin muhim
-
Yo‘qotishlar sabab 100% bo‘lmaydi