DO`STLARGA ULASHING:
Kasrlar ustida amallar (Qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish, bo‘lish)
📘 Tegishli sinflar:
5-sinf matematika (asosiy)
6-sinf (chuqurlashtirish)
7–8-sinf (takrorlash, testlar)
Kasr nima?
Kasr — butunning bir qismini ifodalaydigan son.
Kasr quyidagicha yoziladi:
a / b
Bu yerda:
-
a — surat
-
b — maxraj (b ≠ 0)
📌 Masalan: 3/5, 7/4, 1/2
Kasr mavzusi — boshlang‘ich va o‘rta sinflarda eng ko‘p qiyinchilik tug‘diradigan, shu sababli eng ko‘p qidiriladigan mavzulardan biridir.
Kasrlar ustida qanday amallar bajariladi?
Kasrlar ustida:
-
Qo‘shish
-
Ayirish
-
Ko‘paytirish
-
Bo‘lish
amallari bajariladi.
Kasrlarni qo‘shish
1️⃣ Maxrajlari teng bo‘lsa
a/b + c/b = (a + c)/b
Misol:
3/7 + 2/7 = 5/7
2️⃣ Maxrajlari har xil bo‘lsa
Avval umumiy maxraj topiladi.
Misol:
1/3 + 1/6
1/3 = 2/6
2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2
Kasrlarni ayirish
Qoidasi qo‘shishga o‘xshash.
Misol:
5/8 − 3/8 = 2/8 = 1/4
Kasrlarni ko‘paytirish
Formula:
a/b × c/d = (a × c)/(b × d)
Misol:
2/3 × 4/5 = 8/15
📌 Ko‘paytirishda maxraj tenglashtirilmaydi.
Kasrlarni bo‘lish
Qoidasi:
👉 Ikkinchi kasr teskarisiga aylantiriladi va ko‘paytiriladi.
Formula:
a/b ÷ c/d = a/b × d/c
Misol:
3/4 ÷ 2/5 = 3/4 × 5/2 = 15/8
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
❌ Maxrajni tenglashtirmasdan qo‘shish
❌ Bo‘lishda kasrni teskari qilmaslik
❌ Qisqartirishni unutish
Kasrlar qayerlarda ishlatiladi?
Kasrlar:
-
matematikada
-
fizika va kimyoda
-
kundalik hayotda
-
test va imtihonlarda
juda ko‘p ishlatiladi.