DO`STLARGA ULASHING:
XRF’da qoplama oltinni aniqlash usullari
zargarlik va lombardlar uchun amaliy qo‘llanma
XRF apparati juda aniq, lekin qoplama oltin (usti oltin, ichi boshqa metall) bilan ishlaganda to‘g‘ri usul bo‘lmasa adashtirishi mumkin. Quyida XRF yordamida qoplamani ishonchli aniqlash yo‘llari keltirilgan.
1️⃣ Bir nechta nuqtadan o‘lchash (ENG MUHIM)
XRF sirtni o‘qiydi. Qoplama bo‘lsa, turli joylarda natija farq qiladi.
Qanday qilish kerak:
-
Old tomondan o‘lcha
-
Orqa tomondan o‘lcha
-
Qirrasi/payvand joyidan o‘lcha
Belgisi:
-
Bir joyda Au yuqori, boshqasida Au keskin past → qoplama ehtimoli yuqori.
2️⃣ Qirrani yoki ishqalanadigan joyni tekshirish
Qoplama ko‘pincha:
-
qirrada
-
teshik atrofida
-
payvand joyida
Belgisi:
-
Qirrada Fe / Cu / Ni chiqishi
-
Old yuzada esa Au yuqori bo‘lishi
3️⃣ Yengil tirnab, qayta XRF qilish
Agar ruxsat bo‘lsa (servis sharoitida):
Qanday:
-
Juda yengil tirnab
-
O‘sha joydan qayta o‘lchash
Natija:
-
Au keskin tushib ketsa → usti oltin, ichi boshqa metall.
⚠️ Eslatma: Mijoz roziligi bilan bajaring.
4️⃣ Vaqtni uzaytirib o‘lchash
Ba’zi XRF’larda measurement time sozlamasi bor.
Qanday foydali?
-
Qisqa vaqt → sirtga moyil
-
Uzoqroq vaqt → ichki qatlam haqida ko‘proq signal
👉 Uzoq o‘lchovda Au kamayib, boshqa elementlar ko‘payса — qoplama.
5️⃣ Og‘irlik va hajmni solishtirish (XRF + mexanik)
Qoplama buyumlar ko‘pincha:
-
yengilroq
-
hajmiga nisbatan oltindek og‘ir emas
Maslahat:
XRF natijasini zichlik (suv testi) bilan solishtiring.
6️⃣ Elementlar “mantiqi”ni tekshirish
Haqiqiy oltinda odatda:
-
Au + Ag + Cu ≈ 100%
Qoplama belgisi:
-
Fe, Sn, Pb, Al chiqishi
-
Natija 100% ga to‘g‘ri kelmasligi
-
Au bor, lekin mantiqsiz tarkib
7️⃣ Payvand (lehim) joylarini alohida o‘lchash
Ba’zan:
-
buyum oltin
-
lekin payvandi arzon metall
Natija:
-
Asosiy joyda Au normal
-
Payvandda Au juda past
👉 Bu ham qisman qoplama / aralash holat.
8️⃣ XRF + boshqa usullarni birga qo‘llash
Shubhali holatda bitta usul yetarli emas:
-
XRF
-
Kislota testi (nuqtaviy)
-
Mexanik tekshiruv (qirra/ichki joy)
Birgalikda → eng ishonchli xulosa.
❗ Eng ko‘p uchraydigan xatolar
❌ Faqat bitta joydan o‘lchash
❌ Faqat Au % ga qarash
❌ Qirrani tekshirmaslik
❌ 3–5 soniyalik o‘lchov bilan cheklanish
Xulosa
XRF’da qoplama oltinni aniqlash uchun:
-
ko‘p nuqta
-
mantiqiy tahlil
-
zarur bo‘lsa yengil mexanik tekshiruv
shart.
To‘g‘ri yondashuv bilan XRF:
✅ qoplamani fosh qiladi
✅ noto‘g‘ri bahoni oldini oladi
✅ zargar va lombardni zarardan saqlaydi