Elektr dvigatel qanday ishlaydi?

Elektr dvigatel qanday ishlaydi?

Оставьте комментарий / 9-sinf darslari / От

DO`STLARGA ULASHING:

Elektr dvigatel qanday ishlaydi? (9-sinf fizika uchun to‘liq darslik)

 

Elektr dvigatel nima?

Elektr dvigatel — elektr energiyani mexanik energiyaga (aylanma harakatga) aylantirib beradigan qurilma.

📌 Oddiy qilib aytganda:
👉 Tok → harakat

Elektr dvigatel qayerlarda ishlatiladi?

Elektr dvigatelsiz zamonaviy hayotni tasavvur qilib bo‘lmaydi:

  • 🌀 Ventilyator

  • 🧺 Kir yuvish mashinasi

  • 🚗 Elektr avtomobil

  • 🖥️ Kompyuter sovutgichi

  • 🏭 Zavod mexanizmlari

Elektr dvigatelning tuzilishi (asosiy qismlar)

Oddiy elektr dvigatel quyidagilardan iborat:

  1. Magnit (yoki elektromagnit)

  2. Ramka (g‘altak)

  3. Tok manbai

  4. Kollektor

  5. Cho‘tkalar

📌 Bu qismlar birgalikda aylanishni hosil qiladi.

Elektr dvigatel qanday ishlaydi?

Elektr dvigatel ishlashi Amper kuchi ga asoslangan:

  1. G‘altakdan tok o‘tganda

  2. U magnit maydonga joylashtirilgan bo‘ladi

  3. Tokli o‘tkazgichga magnit kuch ta’sir qiladi

  4. Natijada g‘altak aylana boshlaydi

👉 Tok yo‘nalishi har yarim aylanishda o‘zgartirilib turadi (kollektor yordamida).

Amper kuchi nima?

Amper kuchi — magnit maydonga joylashtirilgan tokli o‘tkazgichga ta’sir qiluvchi kuch.

📌 Shu kuch aylanma harakatni yuzaga keltiradi.

Elektr dvigatelning ishlash formulasi (soddalashtirilgan)

Amper kuchi quyidagilarga bog‘liq:

  • Tok kuchi

  • Magnit maydon kuchi

  • O‘tkazgich uzunligi

Tok kuchi oshsa → aylanish tezlashadi.

Elektr dvigatel va generator farqi

Qurilma Nima qiladi
Elektr dvigatel Elektr → Mexanik
Generator Mexanik → Elektr

📌 Ikkalasi qarama-qarshi prinsipda ishlaydi.

Doimiy tok va o‘zgaruvchan tok dvigatellari

1) Doimiy tok dvigateli (DC)

  • Tuzilishi oddiy

  • Tezlikni boshqarish oson

2) O‘zgaruvchan tok dvigateli (AC)

  • Mustahkam

  • Kam nosozlanadi

  • Sanoatda ko‘p ishlatiladi

Elektr dvigatelning foydali ish koeffitsienti

η=PmexPelektr⋅100%\eta = \frac{P_{mex}}{P_{elektr}} \cdot 100\%

Yaxshi dvigatellarda:
✅ η ≈ 80–95%

Ko‘p uchraydigan xatolar

❌ Elektr dvigatel generator bilan adashtiriladi
❌ Magnit kuchi rolini tushunmaslik
❌ Tok bo‘lmasa ham aylanish bo‘ladi deb o‘ylash

Xulosa

✅ Elektr dvigatel — mexanik harakat manbai
✅ Uning asosi — tok va magnit maydon o‘zaro ta’siri
✅ Zamonaviy texnika dvigatelsiz ishlamaydi

Oxshash xabarlar:

Оставьте комментарий