DO`STLARGA ULASHING:
Elektr toki nima? (Formula va misollar bilan tushunarli darslik)
📘 Tegishli sinflar:
7-sinf fizika (asosiy)
8-sinf (chuqurlashtirish)
9–11-sinf (takrorlash, test va DTM)
Elektr toki nima?
Elektr toki — zaryadlangan zarrachalarning ma’lum yo‘nalishda tartibli harakatidir.
Oddiy qilib aytganda:
📌 Elektr toki — elektr zaryadlarining oqimi.
Masalan:
-
sim ichida elektronlar harakati
-
batareyadan chiroqqa oqib borayotgan tok
Bu mavzu fizika fanida ENG KO‘P QIDIRILADIGAN mavzulardan biridir.
Elektr toki qayerda hosil bo‘ladi?
Elektr toki:
-
metall simlarda
-
suyuqliklarda
-
gazlarda
hosil bo‘lishi mumkin.
📌 Maktabda asosan metall simlardagi elektr toki o‘rganiladi.
Elektr tokini hosil qilish shartlari
Elektr toki bo‘lishi uchun 3 ta shart kerak:
1️⃣ Erkin zaryadlar (elektronlar)
2️⃣ Elektr manbai (batareya, akkumulyator)
3️⃣ Yopiq zanjir
❌ Zanjir ochiq bo‘lsa — tok o‘tmaydi.
Elektr tokining belgisi va formulasi
Elektr toki kuchi I harfi bilan belgilanadi.
Formula:
I = q / t
Bu yerda:
-
I — tok kuchi
-
q — elektr zaryadi
-
t — vaqt
📌 O‘lchov birligi: Amper (A)
Oddiy misol
Agar:
-
zaryad 10 K
-
vaqt 5 s
bo‘lsa:
I = 10 / 5 = 2 A
Elektr zanjiri nima?
Elektr zanjiri — elektr toki o‘tadigan yopiq yo‘l.
Oddiy zanjir quyidagilardan iborat:
-
elektr manbai
-
simlar
-
iste’molchi (chiroq, dvigatel)
-
kalit
Elektr toki ta’sirlari
Elektr toki quyidagi ta’sirlarga ega:
-
🔥 Issiqlik ta’siri (dazmol, isitgich)
-
💡 Yorug‘lik ta’siri (lampochka)
-
🧲 Magnit ta’siri (elektromagnit)
-
⚡ Kimyoviy ta’siri (elektroliz)
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
❌ Tok kuchi bilan kuchlanishni adashtirish
❌ Ochiq zanjirda tok bor deb o‘ylash
❌ O‘lchov birliklarini chalkashtirish