Esse yozish tartibi

DO`STLARGA ULASHING:

Esse yozish tartibi.

Essening turiga qarab unga sarflanadigan vaqt ham turlicha bo‘ladi. Essening mulohazali, tavsiflovchi, umumlashtiruvchi, dalilli kabi turlari bor. Masalan, mulohazali yoki tavsiflovchi esseda vaqtni asosan yozishga sarflasangiz, dalilli esseda fakt va ma’lumotlarni izlash, qayta ishlashga ham yetarlicha vaqt ajratishingiz kerak.

O‘quvchi, talaba, ishga kiruvchi nomzod, o‘qituvchi yoki boshqa mutaxassislarga mo‘ljallanganiga qarab essening hajmi farq qiladi. Maktab o‘quvchilari odatda 200–300 so‘zli esse yozadi.

Har qanday esseni yozish uchun ma’lum bir bilim, ko‘nikma va hayotiy tajribaga ega bo‘lish zarur. Aks holda, yozganlaringiz bo‘sh chiqadi.

Esse yozish jarayoni ko‘pincha quyidagicha kechadi: muammo yoki mavzuni aniqlash – mavzu haqida fikrlash – rejalashtirish – yozish – tekshirish – tuzatishlar va to‘ldirishlar kiritish.

1. Mavzuni tushunish.

• Avval mavzuni diqqat bilan o‘qing.

• “Bu mavzudan menga nima kerak?” degan savolni bering.

• Mavzu ijtimoiy, axloqiy, tarixiy yoki shaxsiy bo‘lishi mumkin.

👉 Masalan: “Bilimning ahamiyati” mavzusida siz bilimning inson hayotidagi o‘rni haqida fikr yuritishingiz kerak.

2. Reja tuzish.

Esse rejasi uch qismdan iborat bo‘ladi:

1. Kirish – mavzu haqida umumiy gaplar (3–4 gap).

2. Asosiy qism – asosiy fikrlaringiz, dalil va misollar (5–8 gap).

3. Xulosa – mavzuni yakunlash, shaxsiy fikr (3–4 gap).

📌 Reja tuzish yozishni ancha osonlashtiradi.

3. Kirish qismi.

• O‘quvchini mavzuga tayyorlash uchun umumiy gap yoziladi.

• Masalan, maqol, savol yoki mashhur fikr bilan boshlash mumkin.

👉 “Bilim – baxt kaliti. U odamni yuksaltiradi va jamiyatni rivojlantiradi.”

4. Asosiy qism.

• O‘z fikringizni asoslab yozing.

• Dalillar, misollar keltiring (hayotdan, tarixdan, adabiyotdan).

• Har bir dalilni alohida gap yoki kichik paragraf qilib yozing.

👉 “Bugungi kunda bilimli inson jamiyatda o‘z o‘rnini topadi. Masalan, olimlar kashfiyotlari tufayli tibbiyot rivojlanmoqda, texnologiyalar hayotni yengillashtirmoqda.”

5. Xulosa qismi.

• Mavzuni qisqa qilib yakunlang.

• O‘zingizning shaxsiy qarashingizni bildiring.

• Ilhomlantiruvchi jumla bilan tugating.

👉 “Xulosa qilib aytganda, bilim insonning eng katta boyligidir. Biz ham har kuni o‘qib, o‘rganib, kelajakda yurtimiz ravnaqi uchun xizmat qilishimiz kerak.”

6. Til va uslub.

• Oddiy, tushunarli jumlalardan foydalaning.

• Bir mavzuda ko‘p chalg‘imang, asosiy fikrdan uzoqlashmang.

• Gaplarni qisqa va lo‘nda yozing.

Matematika milliy sertifikat test namunalari

7. Tekshirish.

• Oxirida esseingizni qaytadan o‘qing.

• Imlo, tinish belgilariga e’tibor bering.

• Fikrlar bir-biriga bog‘liq bo‘lishi kerak.

📝 Qisqa formulasi:

👉 Mavzuni tushunish → Reja tuzish → Kirish → Asosiy qism → Xulosa → Tekshirish.

Esse mavzulari.

1️⃣ Yonilg‘i narxi oshishi – Ko‘pchilik bunga qarshi bo‘lsa-da, ba’zilar bu ekologik muammolarga yechim deb hisoblaydi. Sizning fikringiz qanday?

2️⃣ Elektromobillar va yonilg‘ili avtomobillar – Elektromobillarga talab ortmoqda, ammo an’anaviy avtomobillarga bo‘lgan qiziqish ham yo‘qolmagan. Bu holatning sabablarini qanday izohlash mumkin?

3️⃣ O‘smirlar jinoyatchiligi – Ba’zi kishilar bunday holatlarning oldini olishda davlat mas’ul, deb hisoblaydi, boshqalar esa ota-onalarni javobgar deb biladi. Sizningcha, kimning roli muhimroq?

4️⃣ Sport va kibersport – Yoshlar orasida an’anaviy sport turlariga qiziqish saqlanib qolayotgan bo‘lsa-da, kibersport ham ommalashib bormoqda. Qaysi biri yoshlar uchun foydaliroq?

Esse yozishda yordamchi shablon jumlalar.

1. Kirish qismida ishlatish uchun:

• “Mening fikrimcha, bu mavzu har bir inson hayotida muhim ahamiyatga ega.”

• “Qadimdan odamlar … haqida ko‘p fikr bildirganlar.”

• “Ma’lumki, … har birimizning hayotimizda katta o‘rin tutadi.”

• “Bugungi kunda bu mavzu dolzarb masalalardan biridir.”

2. Asosiy qismda ishlatish uchun:

• “Birinchidan, …”

• “Ikkinchidan, …”

• “Shuni ta’kidlash lozimki, …”

• “Masalan, …”

• “Shu bilan birga, …”

• “Bundan tashqari, …”

• “Ko‘pchilik hayotiy tajribasida …ni ko‘rgan.”

• “Misol tariqasida …ni keltirish mumkin.”

3. Xulosa qismida ishlatish uchun:

• “Xulosa qilib aytganda, …”

• “Demak, …”

• “Shunday qilib, …”

• “Menimcha, har birimiz … qilishimiz zarur.”

• “Kelajakda bu mavzu … uchun muhim bo‘lib qoladi.”

• “Zero, xalqimiz bejizga aytmagan: ‘…’ (maqol keltirish mumkin).”