DO`STLARGA ULASHING:
O‘rtacha tezlik nima? (Formula va misollar bilan tushunarli darslik)
📘 Tegishli sinflar:
7-sinf fizika (asosiy)
8-sinf (mustahkamlash)
9–11-sinf (takrorlash, test va DTM)
O‘rtacha tezlik nima?
O‘rtacha tezlik — jismning butun yo‘l davomida bosib o‘tilgan umumiy masofasining, umumiy vaqtga nisbatidir.
Oddiy qilib aytganda:
📌 Jism yo‘l davomida tezligini o‘zgartirsa ham, umumiy harakat qanchalik tez bo‘lganini o‘rtacha tezlik ko‘rsatadi.
Bu mavzu fizika fanida eng ko‘p qidiriladigan TOP mavzulardan biri.
O‘rtacha tezlik formulasi
v̄ = S / t
Bu yerda:
-
v̄ — o‘rtacha tezlik
-
S — umumiy masofa
-
t — umumiy vaqt
📌 O‘lchov birligi: m/s yoki km/soat
Oddiy misol
Agar:
-
jism 120 km masofani
-
2 soatda bosib o‘tsa
bo‘lsa:
v̄ = 120 / 2 = 60 km/soat
Tezliklar har xil bo‘lsa (eng ko‘p tushadigan holat)
Misol:
Mashina:
-
1-soat 40 km/soat
-
1-soat 80 km/soat
tezlik bilan harakatlandi.
O‘rtacha tezlikni toping.
1️⃣ Umumiy masofa:
40 + 80 = 120 km
2️⃣ Umumiy vaqt:
2 soat
3️⃣ O‘rtacha tezlik:
v̄ = 120 / 2 = 60 km/soat
📌 Eslatma:
(40 + 80) / 2 qilib bo‘lish har doim ham to‘g‘ri emas, faqat vaqtlar teng bo‘lsa.
Masofalar teng bo‘lsa (DTMda ko‘p tushadi)
Formula:
v̄ = 2v₁v₂ / (v₁ + v₂)
Misol:
Agar:
-
v₁ = 30 km/soat
-
v₂ = 60 km/soat
bo‘lsa:
v̄ = (2 × 30 × 60) / (30 + 60)
v̄ = 3600 / 90 = 40 km/soat
O‘rtacha tezlik qayerlarda ishlatiladi?
-
Fizika masalalarida
-
Harakatga doir testlarda
-
Transport hisob-kitoblarida
-
Kundalik hayotda (yo‘l va vaqt rejalash)
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
❌ Tezliklarni oddiy o‘rtacha qilish
❌ Umumiy masofani hisoblamaslik
❌ Vaqt birliklarini adashtirish