DO`STLARGA ULASHING:
Logarifm tushunchasi
Logarifm — bu daraja (eksponenta) ning teskarisi bo‘lgan matematik amal.
Agar:
ax=ba^x = b
bo‘lsa, u holda:
logab=x\log_a b = x
👉 Ya’ni, logarifm — “qaysi darajaga ko‘tarilganda a sonidan b hosil bo‘ladi?” degan savolga javob beradi.
Oddiy misollar
-
102=10010^2 = 100 → log10100=2\log_{10}100 = 2
-
23=82^3 = 8 → log28=3\log_2 8 = 3
-
51=55^1 = 5 → log55=1\log_5 5 = 1
Logarifmning asosiy qismlari
logab\log_a b
-
a — logarifm asosi (a > 0, a ≠ 1)
-
b — logarifm ostidagi son (b > 0)
-
natija — daraja
Eng ko‘p ishlatiladigan logarifmlar
-
O‘nli logarifm
log10x=logx\log_{10} x = \log x
(asosi 10 bo‘lgan logarifm)
-
Natural logarifm (keyingi sinflarda)
lnx\ln x
Logarifmning asosiy xossalari
-
loga(xy)=logax+logay\log_a (xy) = \log_a x + \log_a y
-
loga(xy)=logax−logay\log_a \left(\frac{x}{y}\right) = \log_a x — \log_a y
-
logaxn=nlogax\log_a x^n = n \log_a x
-
logaa=1\log_a a = 1
-
loga1=0\log_a 1 = 0
Masala (imtihon tipida)
Masala:
log216\log_{2} 16 ni toping.
Yechish:
24=162^4 = 16
Demak:
log216=4\log_{2} 16 = 4
✅ Javob: 4
Logarifm qayerda ishlatiladi?
-
Fizikada (tovush balandligi — detsibel)
-
Kimyoda (pH shkalasi)
-
Informatikada
-
Astronomiyada
-
Iqtisod va statistika hisoblarida
